Ne me Quito pas

Quito! Eindelijk. De laatste bestemming van dit deel van mijn reis. Nog vier nachtjes slapen voordat ik, na tien maanden reizen, weer naar Nederland ga. Ik ben moe en mijn opnameplaat is bomvol. Rust kan ik echter nog steeds niet vinden. Ik ben in Quito en moet nog weer van alles doen van mijzelf. Zo weet ik bijvoorbeeld al dagen dat er post voor mij bij de Poste Restante van Quito ligt en ik kan niet wachten om het op te halen. Ik heb met Sarian afgesproken om te gaan lunchen en ik verheug mij er enorm op. Zeg je Equador dan zeg je evenaar en ook dat staat op mijn things-to-do lijstje. Souvenirs, winkels, markten; ze lonken naar mij en ik kan het niet weerstaan. Dat weet ik nu al.

First things first zegt mijn rationele hersenhelft en ik loop naar het kantoor van Iberia alwaar ik mijn ticket verander zodat ik twee dagen eerder naar Nederland vlieg. Het zijn de regelneef zaken, die mij, als ik ze eenmaal gecheft heb, enorme rust en voldoening geven. Zoals de PTT post reclame van weleer: kleine moeite, groot plezier. Over post gesproken, dat was mijn volgende actiepunt. Op zoek naar het hoofdpostkantoor met de poste restante afdeling. Wat blijkt als ik ‘een’ postkantoor binnenstap? Ik moet naar het kantoor dat pal naast het kantoor van Iberia ligt. Daar kom ik net vandaan! Niet klein te krijgen loop ik in de alras toenemende warmte weer die paar kilometer terug. Eenmaal daar aangekomen, blijkt dat ik in het kantoor in het oude gedeelte van Quito moet zijn. Er zit niets anders op; ik moet en zal die post hebben! Wat blijkt dan: je stapt in het oude centrum uit de trolleybus en staat prompt in het postkantoor. Soms kan het leven zo kinderlijk eenvoudig zijn. De jongen achter de balie schiet in de lach als hij ziet hoe blij ik ben als ik de (maar liefst) drie enveloppen in ontvangst neem. Ja, inderdaad, alsof je de loterij gewonnen hebt. Buiten ga ik op een bankje zitten en maak heel voorzichtig de eerste envelop open. Heerlijk! Een kaart met een heel verhaal er in geschreven. Ik lees het aandachtig, leg de kaart opzij, tuur voor mij uit. Voel tranen opwellen en kijk glazig uit over het pleintje waar jong en oud zich vermaken rondom de fontein. De tweede envelop. Alweer zo’n lief verhaal en ook nog foto’s erbij. Allemachtig wat groeien die kinderen toch hard. Mijn maag doet raar. Ik verbijt mijzelf en glimlach naar een kind dat parmantig mijn richting op komt lopen. Breed lachend. Ziet zo’n kind verschil tussen paspoorten? De laatste envelop is uit Leiden. Een dik pakket. Vol met verhalen, een kaart en foto’s. Ik zie mijn familie en het lijkt onwerkelijk. Mijn vader loopt met zijn oudste kleinkind op zijn arm. Het lijkt mij alsof zij het kind van een ander is. Ik verbaas mij erover en voel mij schuldig. Erken ik mijn eigen nichtje dan niet eens? Of ben ik zelf zo jaloers? In de verte turend laat ik de post op mijn schoot rusten. Ik ben gelukkig en niet gelukkig tegelijkertijd. Kan dat?

Het koloniale Quito is absoluut een bezoek waard, roepen alle folders en reisgidsen. Het kan mij in eerste instantie niet zo boeien. Lekker rondstruinen doe ik echter graag en al snel krijg ik de smaak te pakken. Als lunch had ik twee chocoladerepen gekocht en zittend op een bankje heb ik ze verorberd. Dat is te zeggen: de tweede kreeg ik niet helemaal op en gaf de rest aan twee schoenpoetsertjes, die naast mij zaten. De jochies namen de reep aan zonder wat te zeggen, deelden hem en aten hem meteen op. Zonder blikken of blozen gooiden ze vervolgens de verpakking op de grond. Ze keken mij met een vraagteken in hun blik aan toen ik even later het papier opraapte en in de prullenbak gooide die naast het bankje stond.

Binnen no time deden de gelukzaliggevoelgevende stoffen in chocolade hun werking en liep ik vrolijk verder. La Basilica was in de categorie kerken een aanrader en zo doende toog ik erheen. Ooit je afgevraagd waarom een plattegrond in het Engels geen ‘flat ground’ heet maar ‘plan’ of ‘map’? Juist ja, omdat het helemaal geen platte grond is! En voor de hoeveelste keer zou ik er al ingestonken zijn? Tiende, honderdste, duizendste keer? Ik wil het niet eens weten. En iedere keer weer gewoon denken: ‘Oh, dat is niet zo ver, dat kan ik wel lopen.’ Om vervolgens te concluderen dat stijgende en dalende wegen de totale weg minstens drie keer zo lang maken. Althans dat idee heb ik dan.

La Basilica is statig door haar hoekige grootsheid en vriendelijk door haar vrouwelijke verfijndheid. In het eerste gedeelte kun je kiezen: met de wenteltrap naar boven of met de lift. Ik zie de grote deur naar het kerkgedeelte op een kier openstaan en loop en naar binnen. Er is niemand. Het is doodstil. Ik loop op het middenpad. Opeens houd ik stil. Dan schrijd ik verder. Stap met rechts, sluit aan. Stop. Stap met links, sluit aan. Stop. ‘Venite adoremus, venite adoremus, venite adoremus, Dominum’, klinkt het ineens in mijn hoofd. Het orgel speelt voluit en er klinkt zuiver gezang van honderden engelen. Toch een keer je entrée in een kerk gemaakt. Dan maar op bergschoenen in plaats van op hakken. Ik schrijd in hetzelfde gratieuze tempo door naar voren totdat ik helemaal bij het altaar sta. Dan maar in een afgedragen t-shirt en broek in plaats van een jurk met sleep. Serene rust, stilte van bezinning, dagdromen. Dan maar alleen. Groots en meeslepend ben ik in de wereld, klein en ontnuchterd straks weer in Nederland.

Ik hoor dat achter mij iemand de enorme kerkdeur met een zachte doffe klap sluit. Alsof ik niet gestoord mag worden. Ik staar naar de glas in lood ramen en overdenk het leven. Wat doe ik hier? Waarom ben ik hier? Wat staat mij verder nog te wachten? Na tien minuten keer ik om en schrijd ik op dezelfde manier terug naar de uitgang. Als ik door de grote deur in het voorportaal ben aangekomen, komt er een man aanlopen met een enorme sleutel. De kerkdeur wordt op slot gedraaid. Het is helemaal niet de bedoeling dat bezoekers het kerkgedeelte in gaan. Het geeft mij een nog specialer gevoel, want ik had deze kerk heel even voor mijzelf alleen. En met dat gevoel klim ik vervolgens alle trappen op en torens in om uiteindelijk van het schitterende uitzicht over Quito te genieten. Net als alle andere bezoekers.

De volgende dag ga ik met Sarian lunchen. Ik heb Sarian al een paar keer eerder ontmoet deze reis. Dat was in Peru. Zij komt uit Nederland en woont en werkt al ruim een jaar in Quito. Nadat we de onze verbazing over het elkaar steeds weer spontaan tegen het lijf lopen hadden omgezet in een ‘it’s meant to be’, hadden we afgesproken om in Quito samen te gaan lunchen. Het is goed dat de lunchpauzes in Zuid Amerika niet het befaamde halfuurtje om-de-boterhammen-met-kaas-naar-binnen-te-werken-en-weg-te-spoelen-met-melk is, want daar zouden we nooit genoeg aan hebben gehad. Na Sarian bij haar kantoor te hebben opgehaald, togen we naar een winkelcentrum alwaar een gezellige lunchroom gevestigd was. We waren al zo druk in gesprek dat we ons zelf amper de tijd gunden om te bestellen. Nadat de serveerster voor de derde keer voor onze neus stond hebben we besteld. Lekker eten is ook wat waard nietwaar? Waar we onderweg elkaar al wel het een en ander over het verloop van onze levenspaden hadden verteld, ging het gesprek nu meteen de ‘diepte’ in. Waarom ga je op reis? Wat is er zo anders aan in Zuid Amerika wonen? Wat zijn de voordelen, wat de nadelen? Rationeel en emotioneel. Wat maakt dat Nederland zo aantrekkelijk en onaantrekkelijk tegelijkertijd wordt? Wat maakt dat je er wel naar terug wil, maar alleen om even om het hoekje te kijken? Omdat je weet en misschien wel bang bent dat iedereen daar zijn eigen leven leidt en ze je niet eens gemist hebben. Het gevoel van een knoop in je maag. En dan? Reizen? Carriere? Huisje-boompje-beestje? Wat hebben de nu geleerd van onze ervaringen in het leven tot nu toe? Dat je het niet weer zo wil. Ja, zeggen wat je niet wil, dat is niet zo moeilijk. Maar wat dan wel?
Ik ga over drie dagen naar Nederland. Sarian heeft een aanbieding gekregen voor een baan in Nederland. We zullen elkaar nog wel vaker zien. En die gedachte maakt dat we ons na drie uur kunnen losrukken van het even-weg-van-de-snelweg gevoel en weer opmaken voor het leven van alledag. We zeggen gedag en tot ziens. Sarian gaat terug naar haar kantoor en ik naar mijn hostel. Ik ga er op bed liggen en laat mijn gedachten, angsten en twijfels met betrekking tot Nederland de vrije loop om uiteindelijk in een diepe slaap te vallen.

Nog twee dagen te gaan en de hoogste tijd om naar de evenaar te gaan. Een absolute must-see, voor wat er aan te zien valt. Zo gingen Eloise, een reizigster die ik in onze dorm ontmoet had, en ik met de bus op pad. Met zijn tweeën. Gelukkig, want om dingen alleen te ondernemen had ik weinig energie meer. Ik liep al op mijn tandvlees, maar waar een wil is is een weg, dus niet zeuren. Na ruim een uur hobbelen in de bus, waren we er dan: La Mitad del mundo. Nuchter bekeken is hij niet te zien. De evenaar. Een verzonnen construct, ontstaan door een lijntje van oost naar west (of andersom) halverwege over een wereldbol te trekken. Om vervolgens in het echt naar een willekeurige plaats op deze lijn te gaan en daar iets visueel aanschouwelijks neer te zetten?
Het lag een iets anders in het jaar 1735. In die tijd was het vraagstuk van waar de omtrek van de aarde groter is: rond de evenaar of rond de polen, een hot issue. Charles-Marie de la Condamine ging met zijn makkers op pad en kwam in 1736 in Quito aan. Ze begonnen met meten en waren in 1739 klaar (wat nou anderhalf jaar reizen is lang?) De conclusie was dat de aarde op de polen afgeplat is.
Op de plaats van dit onderzoek, staat nu een monument. Wat zeg ik? Een half dorp! Allereerst loop je over een wandelpad met links en rechts van allerlei standbeeldachtige monumenten. Doelgericht loop ik als Hollander stevig door. Voor al die poespas komen we natuurlijk niet. Aan het einde van de laan ligt een grasveld met twee cirkelvormige paden erom heen met haaks daarop vier paden die alle vier naar het midden lopen. In het midden staat een enorme vierkante taps toelopende toren met een grote wereldbol erop. Over de oost-westpaden loopt een gele lijn, die op de wereldbol is terug te zien. Het geheel wordt omringd door souvenirwinkeltjes, restaurantjes en een heus postkantoor.

We zijn niet de enigen daar. Touristen, een schoolklas met locale kinderen; het is een drukte van jewelste. De gele streep is onzichtbaar geworden door de hoeveelheid mensen die erop staat. We besluiten om eerst naar boven te klimmen, nemen wat foto’s en stiefelen weer naar beneden. Met wat handig kunst- en vliegwerk lukt het ons dan toch om dé foto te maken waar het om gaat: met je linkerbeen op het noordelijk halfrond en met je rechterbeen op het zuidelijk halfrond. Op 78 graden, 27 minuten en 8 seconden westerlengte. Voor de exacte mensen onder ons. Tuurlijk sturen we een kaartje vanaf de evenaar. Waarom denk je dat het postkantoor er anders ligt? Met een tong vol postzegellijm en blauwe handen van de inkt (dat heb je als je linkshandig bent en het is warm weer) verlaten we een kwartier later het postkantoor, op weg naar… de evenaar.

De evenaar? Maar daar was je toch net geweest? Klopt! Maar dat is niet de echte evenaar. Tsja, je kan wel nauwkeurig willen meten, maar in 1736 was dat nog niet zo gemakkelijk zonder satellieten en GPS-apparatuur. Dus hebben ze later, toen ze al die rommelderij wel hadden, nog eens even opnieuw gemeten (zal ook in minder dan drie jaar gelukt zijn, schat ik zo in) en toen bleek opeens dat de ‘echte’ (wat is tegenwoordig nog echt?) evenaar een paar metertjes opgeschoven lag. En dan hebben we het nog niet eens over de magnetische evenaar, want die loopt schijnbaar ergens in de buurt van Cusco door Peru. Vol goede moed liepen we de laan weer uit, het hek door en een honderd meter verderop weer een een hek binnen. Via een kronkelpaadje naar boven en zie hier: een rode lijn. De evenaar. Ik zou zo’n lijn dan meteen een stuk grootser willen aanpakken. Niet zo’n streep die er als een lijn van een voetbalveld uitziet, maar een groot lint of zo. En dan over de hele evenaar. A la de kunstenaar Christo. Inpakken die hap. Roze-rood lint en met een grote strik op de plaats waar lengte en breedtegraad beiden nul zijn. Dat is toch in Atlantisch Oceaan, dus ruimte genoeg. Je hebt effe iets meer dan 40.000 kilometer stof nodig, maar dan heb je ook wat. Ik zie het al helemaal voor mij. De gids begint zijn verhaal en haalt mij weer terug naar de werkelijkheid. Op de rode lijn staat een bordje. Op deze staat: ‘Inti-nan museum, latitude: 00 graden, 00 minuten en 00 seconden.’ Voor de twijfelaars staat eronder geschreven: ‘Calculated with G.P.S.’ En voor het kiekje voor thuis: ‘Greetings from the middle of the world.’ Completer kan het niet, zou ik zo zeggen.

Het leuke aan dit museum is de trukendoos. Er worden allerlei proefjes door de gids gedaan, die ons als bezoekers natuurlijk met onze kin op de borstkas doen laten gapen van verbazing. Natuurkunde is niet mijn specialiteit, maar ik begreep dat een rauw ei alleen op de evenaar op zijn kop op een spijker kan staan. Verder is het erg grappig om hier op 21 maart dan wel 23 september om twaalf uur 's middags te staan. De zon staat dan recht boven de evenaar en dan heb je dus geen schaduw. Behoorlijk cool. Wat ik een hele leuke vind is die met het water door het afvoerputje. De zwaartekracht trekt het water door het afvoerputje. Door de draaing van de aarde, krijgt het water ook een draaiing mee en gaat het dus niet recht naar beneden, maar in een kolk. Afhankelijk van waar je je bevindt, op het noordelijk dan wel het zuidelijk halfrond, gaat het water rechtsom dan wel linksom kolkend door het putje. Op de evenaar zelf gaat het dus zonder kolk, recht naar beneden. Dit werd aan de hand van een verplaatsbare wasbak gedemonstreerd en ik vond het helemaal geweldig. ‘Zou het met yoghurt nu ook zo werken?’, vraag ik mij af. Aan de ene kant van de evenaar links omgedraaide yoghurt en aan de andere kant rechtsomgedraaide? Zouden die bacteriën dat snappen? Zeg nu alsjeblieft niet dat het echt getrukeerd is en dat het gewoon een kwestie is van waar je het water in de wasbak gooit, zodat de draaiing van het in de wasbak storten voor het effect zorgt. Ik leef nu eenmaal graag in mijn eigen droomwereld, zeker op zulke momenten. Het volgende droomwereld-moment is bordje met de volgende tekst: 'Op de evenaar is je gewicht minder dan in je eigen land. Dit komt omdat de aarde afgeplat is. Dus als je verder van het midden van de aarde af bent, is de zwaartekracht minder.' Het Engels was ietwat basic, maar het idee is duidelijk. Effe simpel gezegd: De zwaartekracht komt uit de kern van de aarde. Hoe dichter bij de kern van de aarde, hoe harder de zwaartekracht aan je trekt (oef, wat ben ik blij dat ik geen natuurkunde juf ben!). De aarde is op de polen afgeplat, zoals we dus al sinds 1739 weten, en daar trekt de zwaartekracht het hardst aan je. Op de evenaar ben je het verst van de kern van de aarde verwijderd en is de zwaartekracht dus minder dan op de polen. Nu is zwaartekracht niet hetzelfde als gewicht, maar voortbordurend op dezelfde jan-boerenfluitjes-uitleg, komt het er dan wel op neer dat je op de evenaar minder weegt dan op de noord- dan wel zuidpool. Ik vraag om een weegschaal, want voor glorieuze momenten ben ik altijd in. Voor één keer je ideaal gewicht! Dat moet te meten zijn. Helaas, geen weegschaal. Zou dit dan ook een truk zijn? Toch best een heerlijke gedachte. Je gaat vanuit Nederland op vakantie naar Spanje en hupla, je valt af met dat je je vakantiebestemming bereikt! Zou ik daarom zo graag op vakantie naar het zuiden gaan? Het is helemaal niet om de zon! Het is om stante pede af te vallen! Het is jammer dat het maar zo’n verwaarloosbaar klein beetje is en dat het verschil tussen twee weegschalen op zich al groter is dan de gewichtsafname. Maar toch, het gaat om het idee. Zo gaat het toch ook in het echte leven?

De laatste dagen wordt dankbaar gevuld met winkelen en souvenirs inkopen. Althans, bijna was het feest niet doorgegaan. Ik kon namelijk niet aan geld komen. Traveller cheques werden niet gewisseld en noch mijn visa card, noch mijn pinpas werden als aantrekkelijk bestempeld door het pinautomaat. Met een voor mij wereldvreemd engelengeduld, heb ik alle keuzecombinaties die het apparaat aanbood uitgeprobeerd, et voila, de aanhouder wint. Jackie had weer honderdvijftig dollar in de pocket. Op naar de markt. In het begin denk ik altijd: ‘Wat moet je daar nu mee? Het is toch allemaal massaproductie. Zie het hier staan. Kraampje na kraampje allemaal min of meer hetzelfde. Variaties op een thema.’ Maar als ik dan de eerste aankoop in mijn rugzak heb gestopt, is het hek van de dam. Dan laten mijn geld-moet-rollen genen zich gelden en loop ik een paar uur later met tig van die goedkope witte plastic zakjes (je weet wel, die je polsen zo lekker afknellen) weer terug naar mijn hostel, terwijl mijn hersens overuren draaien om te bedenken of ik nu echt niets vergeten ben.

Nog één dag in Quito. Met pijn in mijn hart besluit ik dat ik niet naar de markt in Otavalo ga. Het staat weliswaar bekend als het mekka onder de markten. Hier verkopen de Indianen hun textiel, hun lederwaren en hun overige hand- en kunstwerken. Het betekent eerst weer naar het busstation reizen. Dan twee uur in de bus hobbelen om vervolgens tussen honderden mensen tussen de marktkramen te krioelen. Ik krijg het al benauwd als ik er aan denk. Ik kán gewoon niet meer. Ik ben moe, ik ben op, ik wil naar Nederland. De laatste uren voor vertrek slijt ik in het internetcafé en met het schrijven in mijn dagboek. Ik word er melancholisch van. Alweer tien maanden weggeweest en het is zó snel gegaan. Ik word er moedeloos van. Alsof het sprookjesboek bijna uit is. Bijna, want ik wil nog één keer weg. Nog één keer dezelfde cirkel: Verliezen. Vertrekken. Verlangen. Verlaten. Quito - ik verlaat; dat is wat ik nu doe. Ne me Quito pas; dat is wat is voel.